Hoofdstuk 4+5 / Handboek ACT - Basiskennis gevolgen afvoerstoornissen

Zijn onderstaande methoden geschikt voor het verdrijven van veneuze en lymfoedemen?

1. Compressietherapie zoals zwachtelen, klittenbandsystemen, IPC (intermitterende pneumatische compressie).
2. Manuele lymfdrainage (bij lymfoedeem).
3. Medicamenten.
4. Aanvullende therapie (beweging, oefeningen, lymfetaping, leefregels).
5. Hoog leggen van de benen.
6. Operatie.

Ja, al deze methoden zijn geschikt voor het verdrijven van veneuze en lymfoedemen.

Nee, het hoog leggen van de benen en een operatie helpen niet structureel.

Nee, medicamenten zoals plaspillen (diuretica) hoort bij andere soorten oedemen. Bij lymfoedeem wordt het gebruik van diuretica zelfs afgeraden.

Welke 2 categorieen compressietherapie worden genoemd in het boek?

De ambulante compressietherapie en MLD.

De ambulante en niet-ambulante compressietherapie.

IPC (intermitterende pneumatische compressietherapie en ACD's (adjustabele compression devices)

Wanneer wordt er geopereerd bij een lymfoedeem?

Vroeger werden er vaker 'shunts' geplaatst. Tegenwoordig beperkt men zich tot de reconstructieve operaties bij ernstige oedemen, waarin gepoogd wordt om de arm of been weer de oorspronkelijke vorm te laten krijgen.

Er worden in toenemende mate 'shunts' geplaatst. Hierdoor kan de lymfe naar een ander gebied stromen, zodat het oedeem kan worden weggetransporteerd.

Er wordt zo goed als geen chirurgie toegepast bij patienten met een zwaar lymfoedeem. Alleen liposuctie (afzuigen van vet) komt vaak voor.

Hoe wordt lipoedeem behandeld?

Een lipoedeem kan niet worden genezen, enkel de symptomen kunnen worden behandeld. De behandeling bestaat vaak uit een combinatie van liposuctie, oefeningen, leefregels en manuele lymfdrainage.

Een lipoedeem wordt genezen met een combinatie van liposuctie, oefeningen, leefregels en het verstrekken van een TEK.

Een lipoedeem kan niet worden genezen, enkel de symptomen kunnen worden behandeld. De behandeling bestaat vaak uit een combinatie van liposuctie, oefeningen, leefregels en het verstrekken van een TEK.

Wat zijn belangrijke contra-indicaties bij het inzetten van compressieproducten?

Bij hart- en arteriele problemen werkt ACT contraproductief omdat compressie een barriere opwerpt. Bij ernstige neuropathie wordt niet gevoeld of de compressie plaatselijk te hoog is zodat afknelling het gevolg kan zijn. Ook dient de patient niet allergisch te zijn voor gebruikte grondstoffen. Soms kan het vocht van eczemen bepaalde produten aantasten.

De belangrijkste contra-indicaties bij compressieproducten zijn nattende eczemen (omdat de producten daar niet tegen kunnen) en restant-oedeem. Er zijn daarnaast nog wel andere contra-indicaties maar die zijn niet zo belangrijk.

De belangrijkste contra-indicaties zijn hart- en arteriele problemen en daarnaast pijngevoeligheid. Het ervaren van pijn geeft aan dat het compressieproduct te strak zit en zal afknellen. Hierdoor kan gevaarlijke stuwing ontstaan en bij pijn dient het compressieproduct ogenblikkelijk verwijderd te worden.

Welke producten horen bij het geven van (ambulante) compressietherapie?

Vacuum-apparatuur, lange-rek zwachtels, intermitterende apparatuur, therapeutisch elastische kousen

Pelotten en polstermateriaal, therapeutisch elastische kousen, intermitterende apparatuur, compressiekousen voor ulcera, klittenbandsystemen, korte- en lange-rek zwachtels

Korte-rek zwachtels, intermitterende pneumatische apparatuur, ulcerkousen, TEK en ACD's (adjustabele compression devices)

Welke 2 belangrijke fasen onderkent men bij de behandeling van oedemen?

Onderzoeksfase en behandelfase. Na onderzoek worden bijvoorbeeld lipoedemen verdreven en spataderen met TEK behandeld.

Behandelfase en consolidatiefase. Bij sommige (vooral veneuze) aandoeningen wordt de behandelfase soms overgeslagen en beperkt men zich tot het in toom houden van de aandoening.

Behandelfase en controlefase. Na bijvoorbeeld het verdrijven van een lymfoedeem wordt eerst gekeken of het nodig is om ook TEK te verstrekken.

Welke compressieproducten worden veelal gebruikt bij het behandelen van lymfoedeem in armen, benen en borstgebied?

Welke compressieproducten worden veelal gebruikt bij het behandelen van lymfoedeem in armen, benen en borstgebied? zwachtels en/of ACD's (klittenbandsystemen) - soms in combinatie met MLD (manuele lymfedrainage) of lymfetaping. Bij ernstige problemen wordt daarnaast ook intermitterende apparatuur gebruikt. Na de behandeling worden meestal TEK ingezet om te zorgen dat het oedeem wegblijft.

Er wordt gestart met MLD, waarna intermitterende apparatuur wordt ingezet om het oedeem te verdrijven. Daarna wordt gezwachteld om het resultaat vast te houden. Als het oedeem niet terug komt, worden ACD's of TEK verstrekt zodat de patient zelfredzaam is.

In eerste instantie wordt gekeken of MLD (manuele lymfedrainage) voldoende is. Als dat niet helpt, worden zwachtels of ACD's gebruikt. Een alternatief hiervoor is intermitterende apparatuur inzetten. De behandeling wordt afgesloten door een TEK te verstrekken om het oedeem weg te houden.

Wanneer worden vooral therapeutisch elastische kousen ingezet bij een behandeling?

Spataders worden vaak door de arts verwijderd, waarna TEK gedragen worden. TEK worden ook ingezet bij CVI en huidafwijkingen die daaruit voortvloeien. Als aders verkeerd zijn aangelegd of er trombose is opgetreden worden ook TEK ingezet, evenals bij de aanwezigheid van lipoedeem of in de consolidatiefase van een lymfoedeem. Daarnaast helpen TEK bij het zo gezond mogelijk houden van het weefsel als er afvoerproblemen van bloed en lymfe aanwezig kunnen zijn, zoals bij diabetes mellitus of brandwonden.

Spataders worden vaak door de arts verwijderd, waarna TEK gedragen worden. TEK worden ook ingezet bij CVI en huidafwijkingen die daaruit voortvloeien. Als aders verkeerd zijn aangelegd of er trombose is opgetreden worden ook TEK ingezet, evenals bij de aanwezigheid van lipoedeem of in de consolidatiefase van een lymfoedeem.

Spataders worden vaak door de arts verwijderd, waarna TEK gedragen worden. TEK worden ook ingezet bij CVI en huidafwijkingen die daaruit voortvloeien. Als aders verkeerd zijn aangelegd of er trombose is opgetreden worden ook TEK ingezet, evenals in de consolidatiefase van een lymfoedeem. Daarnaast helpen TEK bij het zo gezond mogelijk houden van het weefsel als er afvoerproblemen van bloed en lymfe aanwezig kunnen zijn, zoals bij diabetes mellitus of brandwonden.

Waarom horen polstermaterialen en pelotten tot de compressieproducten?

Compressie geven op een been of arm werkt het beste als de druk gelijkmatig gespreid wordt. Met polsters en pelotten worden de armen of benen zo rond mogelijk gemaakt waardoor er overal even veel druk is. Dit helpt tevens tegen het krijgen van pijn op uitstekende of scherpe delen (scheenbeen, enkelknobbels, etc.)

Soms zorgt het geven van druk op bepaalde punten voor pijnlijke plekken. Dit is vooral bij lipoedeem het geval. Door het zo rond mogelijk maken wordt zoveel mogelijk puntdruk vermeden en de pijn bestreden.

De afvoer van bloed en lymfe gebeurt vooral door de activatie van de zogenaamde 'spierpompen' in het been en arm. Door polsters en pelotten te gebruiken, kan er lokaal meer druk worden gegeven zodat de spierpompen beter werken.

Waarvoor worden polstermaterialen en pelotten gebruikt?

Deze materialen worden gebruikt om de huid te beschermen. Als er plaatselijk teveel druk op komt te staan, bijvoorbeeld bij de enkelknobbels, ontstaan onvermijdelijk wonden.

Met polstermaterialen en pelotten kan plaatselijk meer druk worden gegeven. Vooral bij oedeemvorming moet het enkelgebied wat meer druk krijgen dan bij alleen een veneus probleem.

Deze materialen worden vooral gebruikt om het gebied zo rond mogelijk te maken. Een overal gelijke druk zorgt voor het beste resultaat en het ontstaan van pijn wordt zoveel mogelijk tegengegaan.

Waarom is het belangrijk dat met een compressieproduct zoals een zwachtel, ACD of TEK een zo star mogelijke koker gevormd wordt?

Door het activeren van de spierpompen wil het been uitzetten. Als dit niet mogelijk is, kan het vocht maar 1 kant op, namelijk omhoog. Hoe starder de koker, hoe minder het been kan uitzetten en hoe beter het vocht omhoog geperst wordt.

Dit is niet juist. Ook een korte-rek zwachtel heeft enige elasticiteit net als een TEK. De koker moet een beetje elastisch zijn anders kan de spier niet uitzetten en is geen geen sprake van een spierpompwerking.

De koker moet star zijn, omdat anders het compressieproduct afzakt en er geen compressie meer gegeven wordt. Door zo goed mogelijk de vorm van het been te volgen wordt dit voorkomen

Wanneer is er sprake van een korte-rek of een lange-rek zwachtel?

De grens ligt op een stiffness (SSI) van meer of minder dan 10mmHg. Een korte-rek zwachtel is een klein beetje elastisch.

De grens ligt op een stiffness (SSI) van meer of minder dan 5mmHg. Een korte-rek zwachtel is bijna helemaal inelastisch.

De grens ligt op een stiffness (SSI) van 0mmHg. Een korte-rek zwachtel is helemaal inelastisch.

Waarom worden in de compressietherapie vooral korte-rek zwachtels gebruikt?

Deze zijn veel gemakkelijker met de juiste druk aan te leggen dan de elastische lange-rek zwachtels

Een korte-rek zwachtel geeft veel weerstand tegen het uitzetten van spieren, waardoor de werking van de spierpompen geoptimaliseerd wordt.

Een korte-rek zwachtel geeft meer druk bij het rusten dan een elastische lange-rek zwachtel. Het geven van een voortdurende druk is beter voor het genezingsproces.

Wanneer worden compressiematerialen met een bepaalde rustdruk gebruikt, zoals lange-rek zwachtels?

Deze worden gebruikt voor patienten met een lichte veneuze aandoening. De aandoening is dan nog niet zover gevorderd dat de activering van spierpompen veel zin heeft. Het is dan beter om een lage, continue rustdruk te geven.

Compressiematerialen met een rustdruk worden ingezet als de spierpompen niet geactiveerd kunnen worden. Dit is bijvoorbeeld bij patienten in een rolstoel. Om oedeemvorming tegen te gaan helpt dan het geven van een continue, lagere druk.

Deze mogen nooit gebruikt worden. Zelfs bij gezonde patienten levert het voortdurend dragen van producten met een (lagere) rustdruk problemen op omdat zodoende een barriere gevormd wordt voor het bloed vanuit het hart.

Hebben ACD's een groot voordeel boven een zwachtel?

Nee. Het is net goed als een deskundige regelmatig een zwachtel ververst. Dan geeft deze namelijk weer een ideale druk en kan de deskundige het ziekteverloop goed in de gaten houden.

Ja. Een zwachtel wordt zelden echt goed aangelegd en verliest bovendien tamelijk snel zijn werking. Door de klittenbanden is de patient zelf in staat om de druk te verhogen zodat er voortdurend compressie gegeven wordt en het oedeem beter wordt bestreden.

Ja. Klittenbandsystemen geven een groot gebruiksgemak en zijn goed voor de therapietrouw. Deze voordelen wegen op tegen het nadeel dat ze eigenlijk minder goed druk geven dan een zwachtel.

Wat kunnen soms nadelen van ACD's (klittenbandsystemen) zijn?

Omdat ACD's niet wasbaar zijn, kunnen ze slechts een beperkte tijd gebruikt worden.

Sommige ACD's, bijvoorbeeld tot boven in de lies, bemoeilijken het lopen zodat de spierpompen niet goed geactiveerd worden.

Omdat patienten zelf de druk bepalen worden ACD's soms te strak aangetrokken (stuwing) of te los, bijvoorbeeld omdat compressie in het begin pijn kan veroorzaken.

Wanneer wordt intermitterende pneumatische compressietherapie (IPC) ingezet?

IPC wordt ingezet als er sprake is van een onomkeerbaar (hoog-eiwit) oedeem. Voor het verdrijven van dit soort oedemen is namelijk veel kracht nodig.

IPC wordt ingezet als andere methoden onvoldoende werken. IPC wordt altijd gecombineerd met bandageren.

IPC wordt ingezet als alternatief voor bandageren. Deze apparatuur kan ook thuis geplaatst worden zodat de patient relatief zelfredzaam is.

Wat zijn de belangrijkste risico's van IPC?

Door de grote kracht van IPC bestaat het risico - als de lymfe te weinig weg kan - dat de druk te hoog wordt en de weefsels verder beschadigen. Ook kan er gemakkelijk verbindweefseling ontstaan (oedeemrand) vlak boven het bovenste manchet.

IPC kent weinig risico's. Als 't te pijnlijk zou worden zal de patient dit direct melden, zodat de druk kan worden bijgesteld.

De belangrijkste risico's bestaan uit het ontstaan van huidproblemen, veroorzaakt door de plotselinge afname van het oedeem als IPC wordt toegepast

Waarom worden er bij de behandeling van een veneus ulcus naast zwachtels ook ulcuskousen toegepast?

Het gebruiken van ulcuskousen is minder bewerkelijk dan het aanleggen van een zwachtel. Omdat ze beide druk geven, helpen ulcus-kousen en zwachtels even goed.

Een korte-rek zwachtel zoals die bij de behandeling van een veneus ulcus gebruikt wordt, verliest na verloop van tijd zijn werking omdat het oedeem slinkt. Ulcus-kousen blijven druk geven op het ulcus. Dit is goed voor het bestrijden van het oedeem en ook voor het genezingsproces van het ulcus zelf.

Een ulcus-kous bestaat bijna altijd uit een 2- of meerlaagssysteem, waarbij de onderste laag dient ter bescherming van de huid, die bij een ulcus gemakkelijk beschadigd raakt. Een zwachtel of zwachtelsysteem heeft dit voordeel niet.

Wat zijn de belangrijkste verschillen tussen rondbrei- en vlakbrei TEK?

Vlakbrei TEK worden vooral toegepast bij patienten met een complexe medische indicatie. Rondbrei TEk hebben geen naad en worden mooier gevonden door patienten (therapietrouw). Vlakbrei TEK hebben meer stiffness en activeren de spierpompen beter. Vlakbrei TEK kunnen ook moeilijker vormen aan en zijn daarnaast duurzamer.

Rondbrei TEK helpen beter bij complexe medische indicaties zoals een oedeem aan de arm. Vlakbrei TEK zijn moeilijker aan en uit te trekken dan rondbrei TEK. Rondbrei TEK zijn duurzamer omdat ze beter tegen zalven en olieen kunnen.

De naam zegt het al - het belangrijkste verschil is hoe de TEK gebreid wordt, namelijk rondgebreid of vlakgebreid. Behalve bij zeer extreme patienten met enorme oedemen is er nauwelijks verschil. Rondbrei TEK en vlakbrei TEK kunnen voor dezelfde medische indicaties gebruikt worden.

Kloppen deze gegevens?

Compressieklasse beenkousen (RAL) / Druk op de enkel (cB-maat)
• Ia:10 - 14 mm Hg
• I:15 - 23 mm Hg
• II: 23 - 32 mm Hg
• III: 34 - 45 mm Hg
• IV: 49 mm Hg en hoger

Nee. Drukklasse II eindigt op 33mmHg en drukklasse III eindigt op 48mmHg.

Ja, dit is helemaal correct.

Nee. Drukklasse I is 15-21mmHg en drukklasse III eindigt op 48mmHG

Wat wordt bedoeld met 'stiffness' en hoe werken de categorieen laag - middel - hoog?

Stiffness is de mate en snelheid waarmee tegendruk gegeven wordt bij het uitzetten van het been bij het spannen van de spieren. Een hoge stiffness wil zeggen dat er niet zo snel en weinig tegendruk wordt gegeven.

Stiffness is de stijfheid van de koker die het compressieproduct vormt. Bij de hoogste stiffness is de stijfheid dermate groot dat een TEK rechtop kan blijven staan. Een lage stiffness wil zeggen dat er niet zo snel en weinig tegendruk wordt gegeven.

Stiffness is de mate en snelheid waarmee tegendruk gegeven wordt bij het uitzetten van het been bij het spannen van de spieren. Een hoge stiffness wil zeggen dat er snel en veel tegendruk wordt gegeven.

Hoofdstuk 4+5 / Handboek ACT – Basiskennis gevolgen afvoerstoornissen