2026 Hoofdstuk 8 t/m 10 Theorie verdieping deel 2

Welke zijn de belangrijkste en meest voorkomende vormen van oedeem die met ACT behandeld worden?

Veneus en lymfoedeem, lipoedeem

Lymfoedeem, veneus en arterieel oedeem

Lipoedeem, veneus en lymfoedeem, myxoedeem

Een lipoedeem kan meestal gemakkelijk van een lymfoedeem onderscheiden worden dankzij een aantal kenmerken. Klopt onderstaande lijstje?

In tegenstelling tot andere oedemen openbaart lipoedeem zich zo goed als altijd aan twee zijden van het lichaam tegelijk;
Het lipoedeem bevindt zich in een bepaald gebied waarbij het daaronder liggende gebied vrij van lipoedeem is. Dit is bij een lymfoedeem niet zo, omdat het vocht naar beneden zal zakken. Bij een lipoedeem in de onderbenen zijn bijvoorbeeld de voeten altijd vrij van lipoedeem. Mochten de voeten aan het eind van de dag toch wat gezwollen zijn, dan duidt dit op het begin van een lymfoedeem.

Ja, dit lijstje is correct.

Nee, bij wat bij lymfoedeem staat moet lipoedeem worden gelezen en andersom

Ja, als daar het volgende aan wordt toegevoegd: Lymfoedeem is geen hormonale aandoening en lipoedeem lijkt vaan een hormonale oorsprong te hebben

Wat is het Teken van Stemmer?

Een lymfoedeem is visueel en palpabel meestal te detecteren aan typische plooien en een verdikking van de huid aan de basis tussen de tweede en derde teen. De huid kan daar dan niet meer, of in elk geval niet gemakkelijk, opgepakt en geplooid worden. Bij een armoedeem kun je een soortgelijke proef uitvoeren door een huidplooi ter hoogte van de schouder vast te pakken en deze te vergelijken met de andere schouder.

Het Teken van Stemmer is als na het indrukken van een oedeem de indruk even zichtbaar blijft. Hieraan kun je een pitting lymfoedeem herkennen. Dit is zowel bij een lymfoedeem aan het been als aan de arm hetzelfde.

Het Teken van Stemmer is als je er niet meer in slaagt een putje te drukken in een oedeem. Als dit wel lukt, kun je hieraan een pitting lymfoedeem herkennen. Dit is zowel bij een lymfoedeem aan het been als aan de arm hetzelfde.

Waarom heeft compressietherapie een gunstig effect op lipoedeem?

Compressietherapie verdrijft het teveel van vetcellen naar andere delen van het lichaam, waar ze worden afgebroken.

Compressietherapie zoals het dragen van therapeutisch elastische kousen heeft een goed effect omdat zodoende preventief wordt opgetreden tegen het ontstaan van veneus- en lymfoedeem.

Compressietherapie zoals het dragen van therapeutisch elastische kousen heeft vooral een goed effect omdat het lopen (onderdeel van ACT) goed is om het overgewicht door het lipoedeem te bestrijden.

Hoe verhoudt lipoedeem zich tot overgewicht?

Speciale aandacht is nodig bij het voorkomen en bestrijden van overgewicht. Bij lipoedeem verdwijnt het opgedane vet slechts met grote moeite. Afvallen op een plek waar lipoedeem aanwezig is is nog moeilijker dan normaal afvallen.

Overgewicht is de belangrijkste veroorzaker van lipoedeem. Als lipoedeem eenmaal is ontstaan, dan helpt afvallen ook niet meer omdat de bindweefselcellen niet meer aanwezig zijn en de huid structuurloos is geworden.

Overgewicht en weinig bewegen hebben een negatieve invloed op de omvang van een lipoedeem. Ook zorgt het in bedwang houden van de obesitas component bij lipoedeem voor ondersteuning van het positieve zelfbeeld van de patiënt. Dit heeft immers nogal te lijden onder de overmatige vetafzettingen als gevolg van het lipoedeem.

Is onderstaande lijst van onderdelen van de conservatie behandeling (handeling niet door artsen) die door de Richtlijn Lipoedeem 2014 genoemd correct en compleet?

1) Indien nodig het reduceren van gewicht door het voeren van een gezonde leefstijl (genoeg bewegen volgens de Nederlands beweegnorm en een gezond dieet) om het obese aspect van lipoedeem zo goed mogelijk onder controle te houden
2) het stimuleren van de spierpompen (m.n. kuitspier) ter voorkoming van het ontstaan van veneus- of lymfoedeem
3) het bestrijden van eventueel aanwezige andere oedemen zoals veneus- en lymfoedeem
4) het verminderen van de pijnklachten
5) het verbeteren van de spierkracht en het uithoudingsvermogen van de spieren
6) indien nodig correctie van scheefstand van gewrichten door bijvoorbeeld orthesen en orthopedische schoenen en begeleiding door houdingsdeskundigen
7) indien nodig begeleiding bij psychosociale klachten

Nee, de correctie van scheefstand van gewrichten hoort hier niet in thuis.

Nee, deze lijst dient te worden aangevuld met compressietherapie in de vorm van TEK.

Ja, als daar het stimuleren van de spierpompen (m.n. kuitspier) ter voorkoming van het ontstaan van veneus- of lymfoedeem en het verminderen van de pijnklachten aan wordt toegevoegd.

Klopt deze stelling: Bij lipoedeem worden meestal TEK verstrekt. Niet zozeer om het lipoedeem te behandelen maar om het ontstaan van lymfoedeem te voorkomen door zuurstofgebrek in de cel te verminderen en laaggradige inflammatie tegen te gaan. Bewegen met compressie gaat beter.

Verder worden bij lipoedeem een aantal leefregels en oefeningen gegeven, gericht op spierversteviging en het verminderen van het overgewicht.

Ja, dit is volledig en correct

Nee, laaggradige inflammatie heeft niets met lipoedeem te maken

Nee, bewegen met compressie gaat niet beter

Hoe wordt het Teken van Stemmer gebruikt?

Bij het onderscheiden van een veneus en een lymfoedeem. Bij een lymfoedeem is geen sprake van het Teken van Stemmer, terwijl dit bij een veneus oedeem meestal wél het geval is.

Bij het onderscheiden van een lip- en een veneus oedeem. Bij een veneus oedeem is geen sprake van het Teken van Stemmer, terwijl dit bij een lipoedeem meestal wél het geval is.

Bij het onderscheiden van een veneus en een lymfoedeem. Bij een veneus oedeem is geen sprake van het Teken van Stemmer, terwijl dit bij een lymfoedeem meestal wél het geval is.

Wat is de gouden standaard om het volume aan oedeem te meten?

De methode van Sitzia

De waterverplaatsing bij het onderdompelen van het lichaamsdeel

De methode van Herpertz

Wat is het Teken van Godet?

Het Teken van Godet is als na het indrukken van een oedeem de indruk direct verdwijnt. Hieraan kun je een non-pitting lymfoedeem herkennen.

Bij een pitting oedeem is het nog mogelijk om met de vinger de zwelling in te drukken. De indruk blijft tijdelijk zichtbaar (pitting oedeem). Dit wordt ook wel het Teken van Godet genoemd.

Het Teken van Godet is als je bij een lymfoedeem de pulsaties van de arteriën bovenop de voetrug kunt voelen. Hieraan herken een non-pitting oedeem.

Wanneer ontstaat een oedeem dat niet meer slank gemaakt kan worden met conservatieve therapie?

Een lymfoedeem trekt steeds meer vocht aan en de inwendige druk wordt hierdoor steeds groter. Op een bepaald moment is deze druk zover voortgeschreden dat met de vinger géén putje meer in de zwelling gedrukt kan worden. Vanaf dit moment wordt een lymfoedeem ‘non-pitting’ genoemd en is het oedeem niet meer te genezen.

Bij een lymfoedeem treedt ook woekering van het bindweefsel op. Op een bepaald moment is dit zover voortgeschreden dat met de vinger géén putje meer in de zwelling gedrukt kan worden. Vanaf dit moment wordt een lymfoedeem ‘non-pitting’ genoemd en is het oedeem niet meer te reduceren.

Bij een lymfoedeem wordt alleen het percentage eiwitten steeds groter. Op een bepaald moment vormt deze een grote harde massa, zodat met de vinger géén putje meer in de zwelling gedrukt kan worden. Vanaf dit moment wordt een lymfoedeem ‘non-pitting’ genoemd en is het oedeem niet meer te reduceren.

Welke indeling in ‘graden’ hanteert Herpertz?

1. toename cirkelomtrek met 1-10% (gering oedeem); 2. toename cirkelomtrek met 11-20% (matig oedeem); 3. toename cirkelomtrek met 21-40% (ernstig oedeem); 4. toename cirkelomtrek met meer dan 40% (zeer ernstig oedeem)

1. toename cirkelomtrek met 1-20% (gering oedeem); 2. toename cirkelomtrek met 21-35% (matig oedeem); 3. toename cirkelomtrek met 36-50% (ernstig oedeem); 4. toename cirkelomtrek met meer dan 50% (zeer ernstig oedeem)

1. toename cirkelomtrek met 1-5% (gering oedeem); 2. toename cirkelomtrek met 6-10% (matig oedeem); 3. toename cirkelomtrek met 11-15% (ernstig oedeem); 4. toename cirkelomtrek met meer dan 15% (zeer ernstig oedeem)

Wat zijn typische klachten bij een lymfoedeem aan een been?

Pijnlijke en vermoeide benen (met name als ze hoog gelegd worden), nachtelijke krampen met name aan de kuiten, blauwe huid en dikke enkels aan het einde van de dag. Deze symptomen gelden overigens ook voor varices, wat niet verwonderlijk is aangezien het ontstaan van varices en lymfoedeem vaak nauw met elkaar samenhangen.

Pijnlijke, vermoeide benen, nachtelijke krampen met name aan de kuiten en dikke enkels aan het einde van de dag. Deze symptomen gelden overigens ook voor varices, wat niet verwonderlijk is aangezien het ontstaan van varices en lymfoedeem vaak nauw met elkaar samenhangen.

De pijn en vermoeidheid in de benen wordt dermate groot dat men niet meer kan lopen maar af en toe stil moet staan (etalagebenen), nachtelijke krampen met name aan de kuiten en blauwe huid aan het einde van de dag. Deze symptomen gelden overigens ook voor varices, wat niet verwonderlijk is aangezien het ontstaan van varices en lymfoedeem vaak nauw met elkaar samenhangen.

Wat wordt bedoeld met een primair en een secundair lymfoedeem?

Een secundair lymfoedeem is een aangeboren afwijking en een primair lymfoedeem heeft een andere oorzaak.

Een primair lymfoedeem is indrukbaar (pitting oedeem) en een secundair lymfoedeem niet (non-pitting oedeem)

Een primair lymfoedeem is een aangeboren afwijking en een secundair lymfoedeem heeft een andere oorzaak.

Bij welk oedeem worden de volgende oorzaken als de belangrijkste genoemd?

1) Infectieziekten zoals erysipelas en ontstekingen
2) Chirurgische behandeling (b.v. verwijdering lymfklieren bij borstkanker of vaatchirurgie)
3) Trauma’s (letsel)

Inactiviteitsoedeem

Primair lymfoedeem

Secundair lymfoedeem

Bij welk oedeem hoort het symptoom ‘Bloktenen’ (rechthoekig uitziende tenen).

Lymfoedeem.

Lipoedeem.

Veneus oedeem.

Wat is het grote voordeel van de methode van Herpertz?

Met de methode van Herpertz kan gemakkelijk de mate van oedeem worden vastgesteld bij een ulcus cruris, omdat het zieke been dan niet onder water hoeft te worden gedompeld.

Met deze methode wordt op een gemakkelijke manier de relatieve volumetoename van de zieke arm of been ten opzichte van het gezonde ledemaat vastgesteld. Hiermee kan goed de ernst van het oedeem worden bepaald.

De methode van Herpertz werkt heel gemakkelijk omdat je alleen maar om de 4 centimeter de omtrek hoeft te meten.

Wat zijn typische algemene klachten bij een lymfoedeem aan een arm?

Zwelling, pijn, tintelingen, functieverlies en bewegingsbeperking, zwaar of gespannen of moe gevoel in de arm.

Pijnlijke, vermoeide armen, blauwe huid, nachtelijke krampen met name aan de onderarm, dikke polsen en handen aan het einde van de dag.

De pijn en vermoeidheid in de armen wordt dermate groot dat men de arm 's avonds niet meer kan gebruiken. Rode huiduitslag.

Er is geen duidelijk wetenschappelijk verband tussen bepaalde factoren en het ontstaan van lymfoedeem. Wel worden op basis van praktijkervaringen en beschrijvingen uit de medische wereld oorzaken van lymfoedeem in het boek genoemd. Is onderstaande lijstje het correct en volledige lijstje uit het boek?
1. Veneuze insufficiëntie (bijvoorbeeld door trombose
2. Overbelasting of overmatige inspanning van arm of been
3. Knellende kleding
4. Verhoogde bloedtoevoer, bv. extreme warmte of kou (douchen, sauna, zon, kompressen e.d.)
5. Tumor
6. Trauma of gevolgen van operatie (vooral verwijdering lymfeklieren)
7. Wondinfecties (bijvoorbeeld na chirurgie)

Ja, als daar het volgende aan wordt toegevoegd: ouderdom, medicijngebruik, verstoringen in de eiwitbalans, radiotherapie, b.v. in de okselstreek (beschadiging lymfeklier), bacteriële infecties als gevolg van wondjes insectenbeten bloedafname e.d., immobiliteit of verminderde beweging (verminderde of afwezige spierpompwerking).

Ja, als daar het volgende aan wordt toegevoegd: lipoedeem, medicijngebruik, radiotherapie, b.v. in de okselstreek (beschadiging lymfeklier), immobiliteit of verminderde beweging (verminderde of afwezige spierpompwerking).

Ja, is volledig correct en volledig.

In welk rijtje zitten verschijnselen die allemaal complicaties van lymfoedeem zijn?

1) fibrose; 2) huidafwijkingen zoals dermato- en liposclerosis en papillomatose, worsttenen en nagelveranderingen; 3) lymfangitis (ontsteking lymfevat); 4) erysipelas; 5) cording

1) fibrose; 2) huidafwijkingen, worsttenen en nagelveranderingen; 3) hyperkeratose; 4) claudicatio intermittens; 5) ulcus cruris.

1) fibrose; 2) huidafwijkingen, worsttenen en nagelveranderingen; 3) hypertrofie; 4) blauwe huidskleur; 5) atrofie blanche; 6) papillomatose; 7) ulcus cruris.

Wat is er aan de hand bij lipoedeem en waardoor ontstaat dit?

Lipoedeem ontstaat als gevolg van een aangeboren mutatie (al dan niet erfelijk), dus als gevolg van een of meer afwijkende genen. Gewrichten, gewrichtsbanden, motoriek en spieren zijn slecht ontwikkeld. De spierkracht neemt in de loop van de tijd af omdat de vetcellen gaandeweg de spiercellen vervangen. Hierdoor verliest de arm of been zijn vorm en wordt het gebied steeds weker. Om onduidelijke redenen is het gebied ook snel pijnlijk.

Lipoedeem is een erfelijke ziekte en wordt dus veroorzaakt door een of meer afwijkende genen. De vetcellen worden in de loop van de tijd steeds groter, zodat het gebied steeds slapper wordt en zijn vorm verliest. Het is vaak pijnlijk bij aanraking, omdat de vetcellen tegen spieren, bindweefselcellen, botten, etc. aandrukken zodat pijnzenuwen direct reageren. De spierkracht blijft intact en mensen met lipoedeem kunnen zich goed en gemakkelijk bewegen, tot de gewichtstoename door het lipoedeem te groot wordt.

Waardoor lipoedeem ontstaat is niet duidelijk, hoewel erfelijkheid een rol lijkt te spelen. Lipoedeem gaat vaak samen met overgewicht. Het houdings- en bewegingsapparaat is minder sterk ontwikkeld, evenals de banden van voeten, enkels en knieën. Ook is er vaak sprake van verminderde spierkracht. Lipoedeem is vaak pijnlijk bij aanraking

Wat zijn de 5 types van lipoedeem?

Type 1 betreft de heupen, type 2 de bovenbenen, type 3 tot en met de onderbenen, type 4 de armen en type 5 alleen de onderbenen

Type 1 betreft de heupen, type 2 de bovenbenen, type 3 tot en met de onderbenen, type 4 de armen en type 5 de voeten

Type 1 betreft de buik, type 2 de bovenbenen, type 3 de onderbenen, type 4 de armen en type 5 het gehele been

Wat zijn algemene klachten die bij een lipoedeem horen?

Een lipoedeem gaat vaak samen met algemene klachten zoals moeheid, pijn bij aanraking van de huid en snelle overbelasting. Lichamelijke inspanning vergt vaak de nodige moeite. Blauwe plekken kunnen vaak voorkomen. Een lipoedeem gaat verder vaak samen met een koud gevoel, vooral in de onderbenen. Bij hogere temperaturen, bijvoorbeeld bij warm weer, nemen in de loop van de dag de klachten vaak toe.

Een lipoedeem gaat vaak samen met algemene klachten zoals pijn bij aanraking van de huid en snelle overbelasting. Van moeheid is geen sprake en lichamelijke inspanning vergt geen moeite. Een lipoedeem gaat verder vaak samen met een koud gevoel, vooral in de onderbenen. Bij hogere temperaturen, bijvoorbeeld bij warm weer, nemen in de loop van de dag de klachten vaak af.

Een lipoedeem gaat vaak samen met algemene klachten zoals moeheid, pijn bij aanraking van de huid. Lichamelijke inspanning doet pijn, maar kost verder geen enkele moeite. Een lipoedeem gaat verder vaak samen met een warm gevoel, vooral in de onderbenen. De buitentemperatuur speelt hierbij geen rol.

Wat is een mogelijke ernstige complicatie van lipoedeem?

Na een aantal jaren kan bij lipoedeem het onderhuidse weefsel hard en stug worden. Er kan dan ook een hypodermitis (acute, pijnlijke en rode verharding) ontstaan.

Als het lipoedeem toeneemt en de omvangen van de benen worden groter dan kunnen er mobiliteitsproblemen ontstaan. De huid kan tegen elkaar gaan schuren en mobiliteit kan minder worden.

Zeker bij overgewicht wordt de huid op termijn toch stugger en onregelmatiger en vaak is sprake van cellulitis of sinaasappelhuid.

Welke zijn de controlemomenten bij lipoedeem?

De Richtlijn Lipoedeem zegt dat controlemomenten na 3, 6 en 12 maanden dienen plaats te vinden. Na het eerste jaar kunnen de controles beperkt blijven tot 1x per jaar

De Richtlijn Lipoedeem zegt dat controlemomenten na 3, 6 en 12 maanden dienen plaats te vinden. Na het eerste jaar kunnen de controles beperkt blijven tot 2x per jaar

De Richtlijn Lipoedeem zegt dat controlemomenten na 3 en 12 maanden dienen plaats te vinden. Na het eerste jaar kunnen de controles beperkt blijven tot 1x per 2 jaar

Is een lipoedeem pijnlijk?

Een lipoedeem is vaak pijnlijk. In tegenstelling tot veneus- en lymfoedeem nemen de pijn en het oedeem niet af na het lopen of na bedrust.

Een lipoedeem is nooit pijnlijk omdat alleen de vetcellen zijn aangetast.

Een lipoedeem is vaak pijnlijk maar net als bij een veneus- en lymfoedeem neemt de pijn gelukkig af na het lopen of na bedrust.

Is de volgende opsomming over hoe lipoedeem gemakkelijk van lymfoedeem kan worden onderscheiden waar?

In tegenstelling tot andere oedemen openbaart lipoedeem zich in 100% van de gevallen aan twee zijden van het lichaam tegelijk.
Het lipoedeem bevindt zich in een bepaald gebied waarbij het daaronder liggende gebied vrij van lipoedeem is. Bij een lipoedeem in de onderbenen zijn bijvoorbeeld de voeten altijd vrij van lipoedeem. Mochten de voeten aan het eind van de dag toch wat gezwollen zijn, dan duidt dit op het begin van een lymfoedeem.

Lipoedeem kan in tegenstelling tot lymfoedeem pijnlijk zijn. De huid is zeer gevoelig (hypersensibel) bij aanraking.

Nee, omdat lipoedeem alleen in het laatste stadium pijnlijk wordt.

Ja, dit is helemaal correct

Ja, als daaraan wordt toegevoegd dat er ook alleen lipoedeem in de armen kan zijn (wat erg zeldzaam is)

Er kunnen technische diagnostische hulpmiddelen worden ingezet om lymfoedeem op te sporen. Welke diagnostiek wordt gebruikt om de ernst van een lymfoedeem te bepalen?

Duplex onderzoek

Lymfscintgrafie

Computertomografie

Bij welk oedeem horen de volgende kenmerken:

Blauwe huidskleur bij staan (cyanose)
Week tot harde consistentie
Pitting oedeem aanwezig
Plaatselijk licht drukpijnlijk
Tenen blijven oedeemvrij
Weefselverharding (induratie)
Hyperpigmentatie
Drukpijn
Ulcera
Komt soms aan één, soms aan beide zijden voor

Pitting lipoedeem

Pitting lymfoedeem

Veneus oedeem

Bij welk oedeem horen de volgende kenmerken:

1) Bleke huidskleur bij staan
2) Consistentie is week
3) Non-pitting oedeem
4) Wel drukpijnlijk
5) Hoogleggen been helpt niet om oedeem te verminderen
6) Komt nagenoeg alleen bij vrouwen voor
7) Komt voor bijna 100% altijd gelijktijdig aan beide zijden voor

Lipoedeem

Non-pitting lymfoedeem

Veneus oedeem

Bij welk oedeem horen de volgende kenmerken:

1) Komt soms aan een, soms aan beide zijden voor, waarbij grootte dan zo goed als altijd verschilt;
2) Teken van Stemmer (aan tenen bij been, bij schouder voor arm) en Teken van Godet zijn van toepassing;
3) Blok- en worsttenen en –vingers;
4) Bleek bij staan;
5) Oedeem is week tot hard en variabel tussen pitting en non-pitting oedeem;
6) Oedeem is niet drukpijnlijk;
7) Tenen, voetrug en gehele onder- en bovenbeen kunnen oedemateus worden;
8) Na verloop van tijd kan weefselverharding, te sterke verhoorning van huid en/of slijm¬vlies (hyperkeratose) en vorming van verhevenheden op de huid (papillomatosis) optreden;
9) Soms vermindert oedeem door hoog leggen van been.

veneus oedeem

lymfoedeem

lipoedeem